همزمان با افزایش نگرانیها درباره وضعیت امنیتی منطقه، وزارت کشور بحرین روز سهشنبه دوم ژوئن (دوازدهم خرداد) اعلام کرد سفر شهروندان این کشور به ایران و عراق تا اطلاع ثانوی ممنوع شده است.
جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن در عراق از زمان آغاز درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران، حملاتی را علیه کشورهای خلیج فارس، از جمله بحرین، انجام دادهاند.
در این بیانیه که پس از توقف درگیریها میان اسرائیل و حزبالله لبنان منتشر شد، آمده است که «با استناد به نگرانیهای امنیتی منطقهای، شهروندان بحرین از سفر به ایران و عراق منع میشوند».
این ممنوعیت در حالی است که وضعیت توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و گفتههای متفاوتی از دو سو منتشر میشود.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز سهشنبه در فرودگاه دهلی نو، بار دیگر ابراز امیدواری کرد که تهران و واشنگتن بتوانند به توافقی قابلقبول برای پایان جنگ برسند. او به خبرنگاران گفت: «فکر میکردیم شاید دیشب یا حتی امروز خبرهایی داشته باشیم، اما نباید از این موضوع نتیجهگیری خاصی کرد. دریافت پاسخ کمی زمان میبرد.»
روبیو افزود: «در حال حاضر، به نظر من پیشنهاد نسبتا محکمی روی میز قرار دارد که بر بازگشایی تنگه هرمز، از سرگیری عبور و مرور از این آبراهه و ورود به مذاکراتی واقعی، جدی و دارای چارچوب زمانی مشخص درباره موضوع هستهای، متمرکز است. امیدوارم بتوانیم آن را به سرانجام برسانیم.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این اظهارات در حالی مطرح میشود که پس از دستور نتانیاهو برای بمباران ضاحیه بیروت و هشدار متقابل جمهوری اسلامی به احتمال حمله به شمال اسرائیل، دونالد ترامپ اعلام کرد حزبالله و اسرائیل با پایان دادن به درگیریها موافقت کردهاند. مقامهای جمهوری اسلامی میگویند خاتمه جنگ در همه جبههها از جمله لبنان و غزه، باید در چارچوب توافق اولیه باشد.
در سوی دیگر، خبرگزاری مهر روز سهشنبه به نقل از یک منبع آگاه نزدیک به هیئت مذاکرهکننده جمهوری اسلامی گزارش داد که متن تفاهمنامه احتمالی میان تهران و واشنگتن برای پایان جنگ همچنان در حال بررسی است و هنوز پاسخی به طرف آمریکایی ارسال نشده است.
این منبع که نامش فاش نشد، به خبرگزاری مهر گفت به علت «سابقه بدعهدی آمریکا» و بیاعتمادی جمهوری اسلامی به واشنگتن، «بررسیهای فشرده در جریان است» و تهران به دنبال دریافت «منافع واقعی و قابللمس» از هرگونه توافق احتمالی است.
به گفته این منبع، جمهوری اسلامی در ارزیابی پیشنهاد آمریکا بر تضمینهای اجرایی، اقدامهای ملموس و امکان بازگشتپذیری توافق تمرکز کرده و معتقد است واشنگتن بیش از تهران نگران ادامه جنگ است.
پیش از این، دونالد ترامپ، روز دوشنبه در واکنش به انتشار خبر غیررسمی «توقف تبادل پیام با آمریکا» گفته بود که چنین چیزی «هیچ اهمیتی» برای او ندارد و «شاید سکوت بهتر باشد». با این حال در گفتگوی تلفنی با شبکه خبری ایبیسی نیوز، اعلام کرد که به نظرش، توافق با تهران برای تمدید آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز «طی هفته آینده» حاصل خواهد شد.
موضوع نابودی یا انتقال اورانیوم غنیشده ایران یکی از محورهای چالشبرانگیز در گفتگوهای تهران و واشنگتن اعلام شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در گفتگو با الجزیره در پاسخ به سوالی درباره طرح دونالد ترامپ مبنی بر خارج کردن اورانیوم غنیشده از ایران، گفت: «این کار دشوار است، اما غیرممکن نیست.»
گروسی با اشاره به چالشهای فنی این اقدام توضیح داد: «انتقال این مواد آسان نیست، زیرا به شکل گاز است و آلودگی بالایی دارد. بنابراین عملیات سادهای نخواهد بود، با این حال اجرایی است.»
او به گزینههای جایگزین دیگر هم اشاره کرد و افزود: «گزینههای دیگری نیز وجود دارد که پیشتر بررسی شدند، مانند رقیقسازی این مواد. از آنجا که ایران اکنون اورانیوم را تا ۶۰ درصد غنی کرده و به درجه نظامی (۹۰ درصد) بسیار نزدیک شده است، رقیقسازی آن به سطح بسیار پایینتر میتواند مدیریت این پرونده را آسانتر کند.»
همزمان، خبرگزاری فارس روایت دیگری دارد و به نقل از سعید آجرلو، عضو تیم رسانهای هیئت مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، مدعی شده که واشنگتن در جدیدترین ویرایش متنی خود، از موضع اولیه مبنی بر انتقال یا دفع مواد هستهای ایران عقبنشینی کرده است.
به گفته آجرلو، در مراحل نخست مذاکرات، آمریکاییها خواستار انتقال مواد غنیشده به ایالات متحده بودند و ایران این درخواست را رد کرد، حالا در متن اخیر صرفا عباراتی چون «تعیین تکلیف»، «سرنوشت مواد» یا «حلوفصل مسئله» مطرح شده است. آجرلو در عین حال به تداوم اختلافها درباره تنگه هرمز نیز اشاره کرد.
در همین حال خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت که منابع آگاه و تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی در تلاش است به یک توافق موقت و محدود با ایالات متحده دست یابد تا ضمن کاهش فشارهای اقتصادی فزاینده و تثبیت اوضاع داخلی، از دادن امتیازهای عمده در برنامه هستهای خود اجتناب کند.
رویترز این رویکرد را بازتابدهنده راهبرد آشنای جمهوری اسلامی یعنی تحمل فشارها، پرهیز از مصالحههای برگشتناپذیر و زنده نگه داشتن مذاکرات بدون تغییر مواضع اصلی، توصیف کرده است.
با این حال این رسانه میافزاید که تلاش اخیر تهران برای دستیابی به توافق، برآمده از نگرانیهایی فوریتری نیز هست. مقامهای ایرانی توافقی محدود را راهی برای خریدن زمان، گشایش مالی و مهار خطرات فزاینده داخلی ناشی از وخامت وضعیت اقتصادی میدانند، بیآنکه ناچار شوند به بحثبرانگیزترین مسائل بپردازند.
رویترز به نقل از کارشناسان اشاره میکند که برای تهران، رسیدن به یک تفاهم موقت با آمریکا در درجه نخست ابزاری برای تبدیل فشارهای نظامی و اقتصادی به نقدینگی، فرصت تنفس و کاهش تنش است، بدون آنکه فعالیتهای هستهای حساس آن محدود شود. به این ترتیب جمهوری اسلامی در حالی که تصمیمگیری درباره بحثبرانگیزترین موضوعها را به آینده موکول میکند، به دنبال پایان یافتن درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، دسترسی به میلیاردها دلار درآمد نفتی، دریافت معافیتهایی برای صادرات نفت خام، لغو محاصره دریایی و حفظ اهرم نفوذش بر تنگه هرمز است.
این چارچوب بر کاهش موقت فشارها و دسترسی مرحلهای به تنگه هرمز متمرکز خواهد بود و در عین حال پرسشهای حلنشده درباره ظرفیت غنیسازی ایران و ذخایر اورانیوم با غنای بالا، از جمله اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد، را کنار خواهد گذاشت.
رهبران جمهوری اسلامی در داخل با فشارهای شدیدی مواجهاند، زیرا سالها تحریم، سوءمدیریت اقتصادی و درگیریهای منطقهای موجب افزایش تورم، سقوط ارزش پول ملی و کاهش شدید سطح زندگی مردم شده است. به گفته منابع، به همین دلیل ورود منابع مالی کوتاهمدت برای تهران در قالب یک توافق اولیه اهمیت حیاتی دارد، زیرا میتواند اقتصاد را سرپا نگه دارد، فشارهای فوری را کاهش دهد و مانع از شعلهور شدن دوباره آتش اعتراضهای مردمی شود.
رویترز به نقل از کارشناسان میافزاید که با آغاز جنگ، ترامپ هدیهای به جمهوری اسلامی داد و آن فرصت کنترل تنگه هرمز بود. اکنون منابع آگاه میگویند یک توافق محدود عملا شرایط پیش از جنگ را بازمیگرداند، بیآنکه ایران مجبور شود در برابر خواستههای واشنگتن عقبنشینی کند.
بهرغم این گزارشها، دونالد ترامپ روز دوشنبه مخالفان و منتقدان روند مذاکرات با جمهوری اسلامی را به «آرامش» فرا خواند و گفت: «همهچیز مثل همیشه خوب از آب درمیآید.»
